ویروس پاپیلومای انسانی (HPV) می تواند باعث ایجاد انواع مختلف سرطان شود. سرطان بیماری است که طی آن سلول های بدن، بدون کنترل رشد می کنند.
HPV شایعترین ویروس مقاربتی است. تقریبا همه افرادی که از نظر جنسی فعال هستند به HPV آلوده می شوند. آلودگی به این ویروس معمولا بدون علامت است. HPV پوست، ناحیه تناسلی و گلو را درگیر می کند. این ویروس معمولا خود به خود و بدون درمان از بین می رود.
بیش از 40 نوع HPV می تواند نواحی تناسلی زنان و مردان و همچنین دهان و گلو را آلوده کند. بعضی از عفونت های ناشی از این انواع باعث ایجاد زگیل تناسلی می شوند. اما برخی گونه های خطرناکتر این ویروس منجر به ایجاد سلول های غیر طبیعی می شوند که نهایتا باعث سرطان می شوند. این سرطان ها با واکسن قابل پیشگیری هستند.
انواع HPV بر اساس اینکه فرد را در معرض ابتلای سرطان قرار می دهند یا نه به انواع غیر سرطان زا یا زگیل معمولی و انواع آنکوژنیک یا سرطان زا شناخته می شوند. سویه های کم خطر یا غیر سرطانی منجر به ایجاد زگیل های کف پا، معمولی یا تناسلی و پاپیلوماتوز تنفسی می شوند اما سویه های پر خطر با انواع سرطان ها مرتبط هستند.
بر اساس تحقیقات بین المللی، 13 نوع HPV می تواند باعث ایجاد سرطان دهانه رحم شود و حداقل یکی از این انواع می تواند باعث سرطان ناحیه تناسلی زنان و مردان، مقعد و برخی سرطان های سر و گردن بویژه نواحی پشت گلوو لوزه ها شود. انواع HPV ایجاد کننده زگیل تناسلی با انواع ایجاد کننده سرطان یکسان نیستند.
بطور کلی HPV مسئول بیش از 90% از سرطان های مقعد و دهانه رحم، 70% از سرطان های ناحیه تناسلی زنان و 60% از ناحیه تناسلی مردان است. حدود 60 تا 70 درصد از سرطان های اوروفارنکس (نواحی پشت گلو و لوزه ها) با HPV مرتبط است.
اکثر افرادی که به عفونت HPV آلوده هستند، نمی دانند که به ویروس آلوده هستند. سیستم ایمنی معمولا طی دو سال ویروس را از بین می برد که در مورد هر دو نوع سرطان زا و غیرسرطان زا صدق می کند. درگیری با این ویروس در زنان و مردان بسیار شایع است. آنها در یک بازه زمانی به این ویروس آلوده می شوند ولی معمولا بدون علامت است.
عفونت HPV، چطور منجر به سرطان می شود؟
زمانی که سیستم ایمنی نتواند عفونت ناشی از انواع انکوژن HPV را از بین ببرد این عفونت به مرور زمان از طریق غیر فعال کردن بخشی از ژنوم سلول های طبیعی آنها را آلوده کرده و به سلول های غیر طبیعی و سرطانی تبدیل می کند. حدود 10% زنان مبتلا به عفونت HPV به عفونت های طولانی مدت این ویروس مبتلا می شوند که آنها را در معرض ابتلا به سرطان دهانه رحم قرار می دهد.
در موارد مشابه زمانی که عفونت HPV پرخطر( high-risk) در بدن باقی بماند و سلول های نواحی تناسلی مردان و زنان و مقعد را آلوده کند، این سلول ها را به سلول های پیش سرطانی تغییر می دهد. اگر این سلول ها در زمان مناسب تشخیص و درمان نشوند، منجر به سرطان می شوند.
انواع سرطان های ناشی از HPV
سرطان دهانه رحم، شایع ترین سرطان ناشی از HPV است. دیگر سرطان های ناشی از HPV شامل :
- سرطان مقعد
- سرطان آلت تناسلی
- سرطان گلو
- سرطان واژن
- سرطان فرج
سرطان دهانه رحم
تقریبا همه ی انواع سرطان های دهانه رحم بواسطه HPV ایجاد می شوند. انواع مختلفی از HPV وجود دارد. برخی از انواع این ویروس می توانند باعث ایجاد تغییراتی در سلول های دهانه رحم شوند که به مرور زمان می تواند منجر به سرطان شوند.
سرطان دهانه رحم بیماری است که در آن سلول های دهانه رحم بدون کنترل رشد می کنند. دهانه رحم، واژن یا کانال زایمان را به قسمت بالایی رحم وصل می کند. رحم جایی است که کودک در دوران بارداری رشد می کند. هر زن مبتلا به عفونت HPV دهانه رحم، در معرض خطر ابتلا به سرطان دهانه رحم است. این بیماری اغلب در زنان بالای 30 سال رخ می دهد. عفونت های طولانی مدت با انواع خاصی از ویروس HPV علت اصلی این سرطان است.
آزمایش های غربالگری و واکسن HPV می تواند به پیشگیری از سرطان دهانه رحم کمک کند. زمانی که سرطان دهانه رحم در مراحل اولیه تشخیص داده شود، قابل درمان است.
علایم سرطان رحم
در مراحل ابتدایی سرطان رحم ممکن است علایمی و نشانه هایی بروز نکند. اما در مراحل بیشرفته سرطان ترشحات و خونریزی های غیر طبیعی واژن،بویژه بعد از رابطه جنسی، ایجاد می شود. در صورت مشاهده هر یک از علایم غیر طبیعی ، بلفاصله به پزشک مراجعه کنید.
آزمایش های غربالگری سرطان دهانه رحم
آزمایش HPV و پاپ اسمیر به پیشگیری از سرطان دهانه رحم و یا تشخیص زود هنگام آن کمک می کند:
- آزمایشHPV منجر به تشخیص گونه های ویروس می شود که باعث تغییرات در سلول های دهانه رحم می شود.
- آزمایش پاپ اسمیر منجر به تشخیص سلول های پیش سرطانی و یا دیگر تغییرات ایجاد شده در دهانه رحم می شود که در صورت عدم درمان منتهی به بروز سرطان می شوند.
هر دو این آزمایش ها در مطب یا کلینیک قابل انجام هستند. طی این آزمایش ها پزشک واژن و نواحی اطراف و داخل آن را بررسی کرده و نمونه ای از مخاط و سلول های بخش دهانه رحم و نواحی اطراف آن را جهت آزمایش برداشته و جهت بررسی های لازم و تشخیص های تخصصی به آزمایشگاه ارسال می شود.
- در آزمایش پاپ اسمیر، سلول ها از جهت طبیعی یا غیرطبیعی بودن مورد بررسی قرار می گیرند.
- طی آزمایش HPV، سلول ها از نظر آلودگی به ویروس و نوع ویروس مورد بررسی قرار می گیرند.
سلول های پیش سرطانی دهانه رحم، سلول هایی هستند که تغییر یافته و غیر طبیعی هستند ولی هنوز سرطانی نشده اند. این سلول های تغییر یافته اولین نشانه های سرطان هستند که سال ها بعد بروز می کند. این ضایعات غیر طبیعی درد یا علائم دیگری ایجاد نمی کنند و با تست پاپ اسمیر قابل تشخیص هستند.
غربالگری دهانه رحم چه زمانی باید انجام شود؟
سنین بین 21 تا 29 سال
بهتر است تست پاپ اسمیر از سن 21 سالگی انجام شود. اگر نتیجه آزمایش طبیعی باشد این تست هر سه سال یک بار نیاز به تکرار دارد.
سنین بین 30 تا 65 سال
اگر در این محدوده سنی هستید، پزشک متناسب با وضعیت بدنی شما بعد از چکاب یکی از تست های زیر را پیشنهاد می دهد:
- فقط آزمایش HPV: که به عنوان آزمایش اولیه HPV نیز شناخته می شود. در صورت نرمال بودن جواب آزمایش ، هر 5 سال یکبار می توانید آزمایش را تکرار کنید.
- آزمایش HPV همراه با پاپ اسمیر: که آزمایش همزمان هم نامیده می شود. اگر جواب آزمایش ها طبیعی باشد، هر 5 سال یکبار می توانید این آزمایش را تکرار کنید.
- فقط آزمایش پاپ اسمیر: اگر جواب آزمایش طبیعی باشد، پیشنهاد می شود این آزمایش را هر 3 سال یکبار تکرار کنید.
سنین بالای 65 سال
اگر موارد زیر را رعایت کرده باشید نیاز به غربالگری ندارید:
- طی 10 سال گذشته حداقل 3 آزمایش پاپ اسمیر یا دو آزمایش HPV انجام داده باشید و جواب آزمایش ها طبیعی یا منفی بوده باشد.
- در گذشته سابقه سلول های پیش سرطانی دهانه رحم نداشته اید.
- دهانه رحم خود را به عنوان بخشی از هیسترکتومی کامل به دلیل بیماری های غیرسرطانی (مانند فیبروم) ، برداشته اید.
اقدامات قبل از انجام آزمایش
قبل از انجام آزمایش HPV نیاز به انجام اقدلم خاصی نیت. در صورتی که قصد انجام آزمایش پاپ اسمیر را دارید؛ جهت اطمینان از نتایج آزمایش نیاز است اقداماتی را انجام دهید، از رابطه جنسی، دوش واژینال، استفاده از داروهای واژینال و اسپری اسپرم کش دو روز قبل از آزمایش خودداری کنید. اگر دو روز قبل از آزمایش، رابطه جنسی داشته اید، به پزشک اطلاع دهید. انجام هر دو آزمایش دو دوره پریود، مشکلی ایجاد نمی کند.
نتایج آزمایش های پاپ اسمیر و HPV
آماده شدن نتایج آزمایش ممکن است تا 3 هفته طول بکشد. در صورتی که جواب آزمایش شما غیر طبیعی بود به این معنی نیست که شما سرطان دارید وبرای بررسی دقیق موضوع نیاز به بررسی های دقیق تر دارد. در صورت تشخیص سلول های غیر طبیعی در دهانه رحم، پزشک روش و مسیرهای درمان و زمان شروع درمان را به شما اطلاع خواهد داد و به این وسیله از بروز و پیشرفت سرطان پیشگیری خواهد کرد.
اگر جواب آزمایش شما نرمال باشد و سلول های دهانه رحم طبیعی باشند احتمال ابتلا به سرطان دهانه رحم طی چند سال آینده بسیار کم است و به شما توصیه می شوند با توجه به شرایط بدنی، طی 3 تا 5 سال آینده مجددا غربالگری را انجام دهید.
تنسیر نتایج آزمایش پاپ اسمیر
نتایج آزمایش پاپ اسمیر می تواند طبیعی، نامشخص، غیر طبیعی یا نامطلوب باشد.
- جواب آزمایش نرمال یا منفی به این معنی است که هیج تغییر غیر طبیعی در سلول های دهانه رحم مشاهده نشده است. این نتیجه مطلوبی است اما شما در آینده هم باید آزمایش پاپ اسمیر را انجام دهید. هنوز هم ممکن است تغییرات جدید سلولی در سلول های دهانه رحم شما ایجاد شود. در صورتی که تست پاپ اسمیر به تنهایی را انجام داده اید، توصیه می شود سه سال بعد مجددا آزمایش را انجام دهید. در صورتی که آزمایش HPV را به صورت همزمان انجام داده اید و جواب منفی است، می توانید 5 سال بعد مجددا آزمایش ها را انجام دهید.
- بعض مواقع ممکن است جواب آزمایش نامشخص گزارش شود که معمولا بصورت بی نتیجه و مبهم نیز گزارش می شود. همه ی این نتایج می توانند به این معنی باشند که سلول های دهانه رحم شما غیر طبیعی به نظر می رسند. ولی مشخص نیست که این بیماری مربوط به HPV است یا نه. این بیماری می تواند به مواردی مانند بارداری، یائسگی یا عفونت مرتبط باشد. انجام آزمایش HPV می تواند به مشخص شدن اینکه بیماری به این ویروس مرتبط است یا خیر، کمک کند.
- نتیجه غیر طبیعی به این معنی است که تغییرات سلولی در دهانه رحم مشاهده شده است. این نتیجه به معنی ابتلای به سرطان دهانه رحم نیست. این تغییرات سلولی غیر طبیعی در دهانه رحم احتمالا بواسطه HPV ایجاد شده است. این تغییرات ممکن است جزئی(درجه پایین) یا جدی (درجه بالا) باشند. تغییرات جزئی معمولا خودبه خود به حالت عادی بر می گردند. اما تغییرات جدی تر اگر برطرف نشوند، پتانسیل تبدیل به سرطان را دارند. این تغییرات معمولا به نام تغییرات پیش سرطانی شناخته می شوند که در صورت عدم درمان به مرور زمان به سرطان منتهی می شوند. در موارد کمی جواب غیر طبیعی آزمایش پاپ اسمیر ممکن است نشان دهنده سرطان باشد. برای اطمینان به آزمایش های بیشتر نیاز خواهد بود. هرچه سرطان سریعتر تشخیص داده شود، درمان راحت تر خواهد بود.
- اگر سلول های کافی در نمونه ارسالی وجود نداشته باشد یا سلول ها به هم چسبیده باشند، جواب نامطلوب گزارش می شود. در این موارد معمولا از بیمار خواسته می شود چند ماه بعد مجددا برای انجام آزمایش مراجعه کند.
تفسیر نتایج آزمایش HPV
نتایج آزمایش HPV به دو صورت منفی و مثبت گزارش می شود.
- جواب آزمایش HPV منفی به این معنی است که شما هیچ نوع HPV مرتبط با سرطان دهانه رحم ندارید. در این موارد توصیه می شود 5 سال بعد تست مجدد انجام شود.
- جواب مثبت آزمایش HPV به معنی است که نوعی HPV در نمونه تشخیص داده شده که می تواند مرتبط به سرطان دهانه رحم باشد. این به معنی درگیری با سرطان رحم نیست ولی می تواند یک زنگ خطر باشد. در مرحله بعد برای تعیین مسیر و نوع درمان، نیاز است نوع خاص HPV مشخص شود.
سرطان واژن و فرج
سرطان واژن بیماری است که در آن سلول های این ناحیه به صورت غیر قابل کنترلی رشد می کنند. واژن یا کانال زایمان بخش لوله مانندی است که حدفاصل بخش پایینی رحم و بخش خارجی بدن قرار دارد. فرج قسمت بیرونی اندام تناسلی زنان است و دارای دو چین پوستی به نام لابیاست. سرزان فرج در بیشتر مواقع در لبه های داخلی لابیا بروز می کند. این دو نوع سرطان بسیار نادر هستند.
هیچ نوع آزمایش غربالگری برای تشخیص این دو نوع سرطان در زنانی که علایمی ندارند، وجود ندارد. تست پاپ اسمیر برای تشخیص و غربالگری سرزان های واژن و فرج مناسب نیست. با توجه به اینکه هیچ روش قابل اعتمادی برای غربالگری هیچ یک از سرطان های زنان به جز سرطان دهانه رحم وجود ندارد، شناخت علایم هشدار دهنده مانند مشاهده تغییرات غیر طبیعی در این نواحی، بسیار مهم است.
سرطان آلت تناسلی در مردان
سرطان آلت تناسلی معمولا روی یا زیر پوست ختنه گاه تشکیل می شود. ویروس پاپیلومای انسانی (HPV) حدود یک سوم موارد این نوع سرطان را ایجاد می کند. سرطان آلت تناسلی در صورت تشخیص زود هنگام، در اغلب موارد قابل درمان است.
سرطان مقعد
عفونت HPV مهمترین عامل سرطان مقعد است و اکثر سرطان های سلول های سنگفرشی مقعد به عفونت HPV مرتبط هستند. شانس درگیری با سرطان در افرادی که مبتلا به زگیل مقعدی هستند، بالاتر است بخصوص اگر در معرض انواع پرخطر بوده باشند. انواع پرخطر ویروس HPV مثل تیپ 16، منجر به این سرطان می شوند.
سرطان اوروفارنکس
عفونت HPV می تواند دهان و گلو را درگیر کند. آلودگی به این ویروس می تواند پس از گذشت سال ها منجر به بروز سرطان در نواحی گلو، پشت حلق و لوزه ها شود که به عنوان سرطان اوروفارنکس شناخته می شود. HPV عامل بیش از 60 درصد سرطان های گلو و دهان است.
جمع بندی نهایی
همه ی عفونت های HPV با بروز سرطان مرتبط نیستند. اکثر عفونت ها به صورت خودبخود از بین می روند اما انواع پرخطر این عفونت در گذر زمان می تواند منجر به ایجاد سرطان شوند. غربالگری و تشخیص به موقع و شروع درمان می تواند از وقوع این عارضه پیشگیری کند.
